Voor de verandering schrijf ik een keer in het Nederlands, want dit onderwerp leent zich niet zo goed voor het Engels: het gaat namelijk over de Rijksoverheid en over podcasts (ironisch genoeg is er geen goede Nederlandse vertaling voor “podcast” — misschien komt “audio-uitzending op aanvraag” het dichtste bij, maar echt lekker klinkt het niet), en het Rijkspodcastregister dat ik opgezet heb.

Enfin — correctie, afijn, laten we bij het begin beginnen. Op een dag zat ik in de auto op weg naar mijn werk. Dat is de auto waar ondertussen geen tracker meer inzit, overigens, maar dat verhaal kun je hier lezen. Er zijn een aantal podcasts waar ik graag naar luister NRC Vandaag. De NRC is een commerciële krant, dus er zitten advertenties voor de podcasts. Normaliter spoel ik die door — twee keer op de doorspoelknop op het stuur met de rechterduim drukken, daar ben ik ondertussen vrij getraind in — maar dit keer deed ik dat niet. Zodoende hoorde ik een reclame voor de podcast Enter van het NCSC, en dat is waar dit verhaal begint.

Ik kende de podcast Enter al voor deze reclame. Sowieso heb ik verrassend veel contact met de mensen van het NCSC, en ook mensen die meedoen aan deze podcast. Het bestaan van deze podcast verbaasde me dus niet, maar dat er reclame voor werd gemaakt wel. Dat zette me aan het denken: hoe veel podcasts zijn er eigenlijk door de overheid gemaakt?

Ik had eigenlijk geen tijd om dat uit te zoeken toen deze vraag in me opkwam. Een korte zoekopdracht gaf me wel een overzicht van BZK (Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties), maar niet van de andere ministeries. Ik zat te wikken en wegen of ik elk ministerie apart zou aanschrijven — dat leek me wel veel werk, en vooral ook veel werk om op alles te antwoorden als de reacties binnen zouden komen. Uiteindelijk heb ik een email gestuurd naar EZ (Economische Zaken zonder Klimaat), en naar het algemene contactadres van de Rijksoverheid (1400).

Ik had helemaal geen grote verwachtingen van 1400 — ze zijn er voor algemene informatie over de Rijksoverheid voor de gemiddelde burger, en deze aanvraag valt daar duidelijk buiten. Maar niet geschoten is altijd mis, dus we kunnen het gewoon proberen. Na twee dagen kreeg ik het antwoord dat zij het ook niet wisten (gôh), maar dat ze de vraag door hadden gezet naar DPC (Dienst Publiek en Communicatie), onderdeel van AZ (Algemene Zaken), beter bekend als “dat ministerie van de minister-president”. Die e-mail bij DPC kwam binnen op een vrijdag. Ik denk dat dat geholpen heeft, want hoewel ze geen overzicht hadden (wat ik al verwacht had), hadden ze wel de moeite genomen om een heel aantal links te sturen. Heel leuk, daar kon ik wat mee.

Toen ik weer tijd had ben ik begonnen om de podcasts te verzamelen. Mijn insteek was vrij simpel: link zoeken via Apple Podcasts (Apple heeft een vrij beschikbare API voor podcasts, die is ontzettend handig hiervoor), en dan via de API de details ophalen. Niks bijzonders, wel makkelijk. Die code was vrij snel geschreven. Helaas liep ik vrij snel tegen een probleem aan: een heel aantal podcasts zijn alleen gepubliceerd op Spotify. Waarom dat precies zo is ontgaat me, want Spotify heeft gewoon een podcastplatform waarmee ook op andere platforms gepubliceerd kan worden (daar maakt Enter ook gebruik van), maar goed, dan maar ook ondersteuning voor Spotify toevoegen.

De lijst van podcasts die alleen op Spotify beschikbaar is werd langer en langer. Daarnaast staan alle niet-Spotify-exclusieve podcasts óók op Spotify. Om die reden heb ik uiteindelijk besloten om maar Spotify voor alles te gebruiken — wel zo makkelijk, al doet het mijn hart voor open standaarden wel pijn. Er zijn daarnaast ook podcasts die alleen maar MP3’s op een website zijn.

De data verzamelen was soms nog wel uitdagend. “Podcasts die gemaakt zijn door of in opdracht van de Rijksoverheid” is een vrij duidelijke definitie, maar er is ook zeker een grijs gebied. Mijn innerlijke ambtenaar heeft zin om er een beslisboom voor te maken als het niet zo veel moeite was. Ook later bleek dat een lastige vraag: is een podcast van een onafhankelijke organisatie met mensen vanuit de overheid wel of niet een podcast van de Rijksoverheid? Toegegeven, het is niet heel erg als het niet helemaal consistent is.

De naam was er één die ik al langer in mijn hoofd had: het Rijkspodcastregister, te vinden op rijkspodcast.koenvh.nl. Geïnspireerd door de Rijksvideodienst (da’s gewoon Cisco WebEx) en het Algoritmeregister past deze naam binnen het productportfolio van de Rijksoverheid. Dit is hoe het er op dag één uitziet:

Het is vrij simpel maar vrij functioneel — een lijst van podcasts, met een knop om de afleveringen weer te geven, die elk individueel afgespeeld kunnen worden. De gedachte is dat voor afspeellijsten e.d. kun je Spotify of een andere podcastspeler gebruiken. Het integreren met de Spotify-speler was vrij simpel, en heel veel opties zijn er niet, dus ook niet veel om je zorgen over te maken. Op de eerste dag staan er 106 podcasts in de lijst. In de geest van opensourcewerken staat alle code op GitHub — daarnaast is dat ook gewoon makkelijk.

Zoals altijd deelde ik dit met collegae, met wie ik het sowieso al vaker had gehad over dit idee. Die kwamen met een paar kleine suggesties. Niet lang daarna deelde ik het op sociale media, waaronder LinkedIn, want zodra het goed genoeg is om te delen hoor ik graag wat anderen ervan vinden zodat ik iets met die suggesties kan (en als er geen aandacht voor komt, dan besteed ik er liever ook niet onnodig veel tijd aan). Ik blijf me verbazen dat LinkedIn mijn meest populaire sociale mediaplatform is. Blijkbaar worden mijn posts graag gelezen — en daar ben ik uiteraard blij om. Mastodon staat steevast op plaats twee, en Twitter en Bluesky krijgen eigenlijk nul aandacht. Het leuke van LinkedIn is dat het ook weer gedeeld wordt door anderen, waardoor het uiteindelijk bij de mensen binnen de overheid terecht komt. Dat enthousiasme word ik altijd blij van.

Volgens mij is het feit dat deze podcasts normaliter zo onvindbaar zijn wel exemplarisch voor de Rijksoverheid: anonieme gebouwen, geen namen en contactpersonen op de website — alleen als je de mensen kent kom je er makkelijk mee in contact. Overigens zijn dat niet mijn woorden, maar die van toenmalig topambtenaar bij Justitie en Veiligheid Dick Schoof in 2022 in de podcast “Tussen Publiek en Politiek” gemaakt in opdracht van Binnenlandse Zaken. Hetzelfde geldt voor deze podcasts: als je weet dat ze bestaan kun je ze vinden, als je het niet weet dan vind je ze ook niet. En dat is best jammer. Het algemene vertrouwen in de overheid is niet heel erg groot, terwijl er toch best veel goede mensen werken die goede dingen doen. Die zie je alleen niet. In sommige van deze podcasts hoor je ze echter wel.

Ik was ondertussen ook wel benieuwd wat nou het verhaal was achter die MP3’s op een website. Tot nu toe had ik ze niet toegevoegd, want dat ging vrij lastig. Ik heb de vraag maar gewoon gesteld, en binnen een dag kreeg ik antwoord. Lang verhaal kort: het kost geld om het in de lucht te houden, en dat was niet de moeite waard, dus dan maar als losse bestanden op een website. Zonde eigenlijk. In mijn zoektocht viel het me namelijk al op dat elke organisatie podcasts op haar eigen manier publiceert, vaak met betaalde diensten van derde partijen. Het is dus goed mogelijk dat deze op den duur voor goed verloren gaan zodra gestopt wordt met betalen voor die diensten.

Even een klein zijspoor. Podcasts gemaakt door de Rijksoverheid mogen niet zomaar verwijderd worden. Podcasts vallen onder “publiekscommunicatie” volgens de Archiefwet. Dat betekent dat ze gearchiveerd moeten worden, en na 20 jaar de podcasts in het Nationaal Archief komen. Nog geen enkele podcast is 20 jaar oud, dus nu zijn ze daar nog niet te vinden. Ik heb met het Nationaal Archief contact opgenomen, en die bevestigen dit. Tot die tijd moet de organisatie zelf erop toezien dat dit fatsoenlijk gearchiveerd wordt. Ik ben benieuwd of de realisatie dat podcasts ook onder publiekscommunicatie vallen bij elke organisatie doorgedrongen is — ik vrees van niet. Ze mogen overigens wel offline worden gehaald (zolang ze maar gearchiveerd worden), maar dan kunnen ze met een WOO-verzoek (Wet Open Overheid) weer opgevraagd worden — immers is geen van de uitzonderingsgronden hier van toepassing — en WOO-verzoeken moeten in principe gepubliceerd worden. Kortom: offline halen heeft niet zo veel zin, behalve voor de kosten.

Er maar gewoon op vertrouwen dat de overheid dit goed voor elkaar heeft vind ik onverstandig — ik heb al eerder gezien dat de informatiehuishouding niet altijd op orde is, en als iets weg is, is het weg. De Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed gaf in een antwoord aan me aan dat die zorg van mij, dat niet elke organisatie zal herkennen dat podcasts onder publiekscommunicatie vallen, legitiem is. Met een beetje geluk zorgt die extra aandacht dat die realisatie er iets meer komt. Daarnaast heb ik op advies van het Nationaal Archief contact opgenomen met Beeld & Geluid om te kijken of we proactief podcasts kunnen archiveren. Die gaven aan interesse te hebben.

Archivering is één ding, maar er zijn nog meer zaken waar iets mee gedaan moet worden. Het feit dat veel podcasts exclusief op Spotify staan bijvoorbeeld. Die kan ik namelijk niet archiveren, want die staat online met DRM, naast het feit dat het sowieso gek is podcasts gemaakt met publiek geld exclusief op één commercieel platform staan (terwijl het ook anders kan).

Ik heb verschillende organisaties, waaronder De Academie van DPC en ICTU (de uitvoerders van Mastodon Overheid), voorgesteld om een centraal "Rijkspodcastplatform" op te zetten. Dit lost namelijk het vraagstuk met kosten, archivering, en open standaarden in één keer op, en creëert direct een overzicht — dan hoef ik dat niet meer te doen. ICTU antwoordde dat ze helaas geen eigen initiatief kunnen nemen, maar heeft wel aangegeven de suggestie door te sturen naar de opdrachtgever bij BZK. Heel fijn, want dat lukte me niet om die zelf te benaderen.

In de tussentijd was ik ook nog aan de slag om wat losse eindjes van de website op te schonen. Zo ontbraken er van sommige podcasts afleveringen als er meer dan 50 waren, ging het updaten nog handmatig. Dat is nu geautomatiseerd, en je kunt nu sorteren op datum, wat ook een stuk handiger is. Je kunt nu ook zoeken, want ondertussen is de lijst al meer dan 150 podcasts lang, en werd scrollen vervelend. Toen het er nog maar 50 waren ging dat nog wel.

Een van de redenen dat er zo veel nieuwe podcasts bijkwamen was Reddit. Ik had het daar gedeeld, en dat werd populairder dan ik van tevoren had verwacht. Grappig hoe veel meer er is dan je van tevoren denkt. De dag daarna ontving ik een e-mail van iemand van WODC (Wetenschappelijk Onderzoeks- en Datacentrum, onderdeel van het Ministerie van Justitie en Veiligheid) dat hun podcast nog ontbrak. Dat was erg leuk, want ik kende het WODC nog niet — blijkbaar wordt het ook daar gezien.

Mijn doel was om op veel verschillende plekken dit onder de aandacht te brengen, zodat er langzaam maar zeker tandwielen kunnen gaan draaien om de huidige situatie te verbeteren. Een aantal organisaties heb ik al genoemd, maar ik zal je niet met de hele lijst vervelen — misschien doe ik dat later nog als er nog nieuwe ontwikkelingen zijn. Al deze processen duren lang — ik verwacht dus ook geen direct resultaat. Sowieso is de feedback van veel organisaties positief over dit initiatief, en anders komt er gewoon geen antwoord, dat gebeurt ook.

Uiteraard kwam tijdens het verspreiden hiervan ook de opmerking die ik al verwacht had: “gaat daar ons belastinggeld nou naartoe?”. Een terechte vraag, maar ik denk op het hele overheidsbudget een druppel op een gloeiende plaat. En hé, als dat geld toch al is uitgegeven, kun je er maar beter gebruik van maken. Deze podcasts zijn technisch gezien een vorm van propaganda — onafhankelijke journalistiek is het niet, maar dat hoeft ook niet. Soms merk je dat ook duidelijk terug, en is de podcast duidelijk gemaakt met een doel, maar vaak vinden mensen het ook gewoon leuk om over hun werk te praten.

En als je nu denkt: welke van deze 100+ podcasts moet ik nou luisteren? Ik kan zelf De Dienst, Tussen Publiek en Politiek, Roet in het Eten, en Achter de schermen bij Nederland aanbevelen, maar ik heb natuurlijk niet naar alle 100+ podcasts geluisterd.